Met de Waterwerkenroute fiets je een rondje onder- en bovenlangs de Lek. Onderweg kom je langs historische waterwerken die door Jan Blanken gebouwd zijn. Jan Blanken?
Hoewel de Lekbrug bij Vianen naar hem genoemd is, weten niet veel mensen wie hij eigenlijk was. Toch is Blanken net zo belangrijk geweest als Leeghwater en Lely, en is hij een belangrijk vormgever van het Nederlandse landschap. Dit jaar wordt zijn 180e sterfdag herdacht met een tentoonstelling in het Stedelijk Museum van Vianen.

Tekst: Susanne Binnekade 

Jan Blanken (1755 – 1838) woonde in Vianen. Hij was waterbouwkundige en invloedrijk en innovatief bouwer van sluizen, havens, dijken, kanalen en wegen. Zo is hij onder andere de vormgever van de marinehaven van Den Helder en de ontwerper van de Napoleontische Route Impériale in Nederland, de eerste Rijksweg. Ook was Blanken grondlegger van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, het grootste rijksmonument. Het is zelfs genomineerd om in 2020 UNESCO Werelderfgoed te worden, als uitbreiding op de Stelling van Amsterdam die deze status al heeft. 

Verdedigingswerken en waaiersluizen
De Waterwerkenroute loopt langs verschillende forten en werken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Je hoeft vanuit Culemborg maar drie kilometer de Goilberdingerdijk op te fietsen en je bent bij Werk aan het Spoel. Tegenwoordig een fijne plek met bijzonder terras, maar oorspronkelijk een verdedigingswerk rondom een waaiersluis. Ook weer zo’n ingenieuze uitvinding van Jan Blanken. Hiermee kon in korte tijd een deel van het landschap onder water gezet worden om de opmars van de vijand te stuiten. Weilanden stonden dan net diep genoeg onder water zodat het zowel voor paarden als voor bootjes onmogelijk was over te steken. Deze waaiersluis is er niet meer; de locatie is zichtbaar gemaakt door een grassculptuur. 

Proeflokaal en Jan Blanken tentoonstelling jan blanken portret rijksmuseum
Over de dijk fiets je verder. Stap je bij Fort Everdingen af, dan kun je lopend over de imposante Beersluis naar het proeflokaal van Duits & Lauret en genieten van een zelf gebrouwen fortbiertje. Door naar Vianen. Hier is van 18 juli – 16 september in het Stedelijk Museum de tentoonstelling ‘Jan Blanken, bouwer met water en klei’ te zien. Je kunt onder andere meneer Blanken als wassen beeld ontmoeten en zelf een model van een waaiersluis bedienen om zo de slimme werking te ontdekken. 

Sluizen, forten en werken
Via het voetveer kom je in Vreeswijk aan de overkant van de Lek. Een historisch stadje met terrasjes rond een sluis, die ook weer door Jan Blanken ontworpen is. Langs de modernere Beatrixsluizen ga je door de polder naar Tull en ’t Waal waar je bij Werk aan de Waalse Wetering van een prachtig uitzicht kunt genieten. Ietsje verder vind je Werk aan de Korte Uitweg. Bij het theehuis kun je kano’s huren voor een tochtje in de omgeving. Zwemvesten voor de kleintjes zijn hier te leen. Fiets je door, dan kom je verderop langs Lunet aan de Snel en het indrukwekkende Fort Honswijk voor je met de pont weer naar Culemborg kunt oversteken. 

Stedelijk Museum Vianen
Tentoonstelling ‘Jan Blanken, bouwer met water en klei’
18 juli – 16 september
Openingstijden
di t/m za: 10.00-16.30 uur
zo: 12.00-16.00 uur
stedelijkmuseumvianen.nl 

 

Middenin het landschap duiken ze plots voor je op: de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Samen met dijken, sluizen, kanalen en bunkers (meer dan 600) vormen zij een ingenieus systeem dat Nederland in oorlogstijd moest beschermen tegen vijandelijke troepen. Met een laagje water van ongeveer vijftig centimeter sloegen ze twee vliegen in één klap: het land was onbegaanbaar voor soldaten, paarden en voertuigen en voor boten te ondiep om doorheen te varen.  

De Waterwerken fietsroute is 30 km lang. Je steekt twee keer over met een pont, denk aan kleingeld. In de zomer kun je de route inkorten tot 24 km door net voorbij Fort Honswijk de Liniepont naar Werk aan het Spoel te nemen.
Meer informatie, ook over het downloaden van de route: www.nieuwehollandsewaterlinie.nl/routes