Al wandelend terug in Culemborgs religieuze geschiedenis

De Heilige Huisjes wandeling, een tijdpad door de oude stad, werd speciaal voor Culemborg700 samengesteld door de Raad van Kerken Culemborg samen met De Roos van Culemborg, Voet van Oudheusden, de moskeeën en het Elisabeth Weeshuismuseum.

In de week dat in Parijs de Notre Dame is uitgebrand wijd ik me aan het beschrijven van deze mooie wandeling door het centrum van Culemborg die langs gebouwen en plekken voert, waar de religie in de afgelopen 700 jaar haar sporen heeft achtergelaten. Ik bedenk me hoe bijzonder het is dat zoveel soms heel oude gebouwen bewaard zijn gebleven ondanks turbulente periodes in de geschiedenis. In de Notre Dame zijn vele kunstwerken en relikwieën verloren gegaan. Ervaar hoeveel religieus erfgoed er in Culemborg gelukkig nog behouden is gebleven. 

We starten bij de RK Sint-Barbarakerk, een van de twee grote kerken van Culemborg gebouwd tussen 1884 en 1886. Om de bouw mogelijk te maken moesten drie woonhuizen aan de Markt worden gesloopt.  

Ook Culemborg heeft ernstige kerkbranden gekend. Dat is nog steeds te zien aan de Grote- of Barbarakerk. Tijdens een storm in 1654 sloeg de bliksem in de torenspits, die al brandend door het dak in het schip van de kerk viel. De kerk brandde op het koor na volledig uit. Kerk en toren werden hersteld, maar de spits is nooit teruggekomen. Vandaar de naam ‘Vierkante Toren’. Maar ook in 1422 is deze kerk al eens grotendeels verwoest tijdens de grote stadsbrand in dat jaar.  

Maar er valt veel meer te beleven op deze wandeling. Bijvoorbeeld de Dekenije, de RK pastorie, en de toegangspoort naar het voormalige Aartsbisschoppelijk kleinseminarie waarbij ook de Kapel hoort, en waarin nu mooie appartementen zijn gebouwd. Op de plaats waar in 1999 het stadskantoor is gebouwd, stond het eigenlijke seminariegebouw dat in 1976 vrijwel geheel afbrandde. Dit hele terrein werd na de Reformatie de Papenhoek genoemd. Hier stond ook een RK schuilkerk.  

Nog verder op de route kom je onder andere langs de voormalige Synagoge, het Sint-Janskerkhof, de Oud-Katholieke kerk, het Elizabeth Weeshuis, de Lutherse kerk en de Marokkaanse moskee. Al die heilige huisjes getuigen van de enorme diversiteit aan geloven die door de eeuwen heen een rol hebben gespeeld in Culemborg. Een leerzame en leuke ontdekkingstocht.  

Tip: Er zijn QR-codes op de route. Installeer de ‘QR-reader’ app op je smartphone en scan onderweg bij de ingang van een aantal monumenten de tegel met QR-code. In de app krijg je dan extra informatie over dat monument.  

tekst: Stefan Claessens 
foto’s: Dik Hooijer en Stefan Claessens 
plattegrond: Peter Steutel